Gerard Koek

Bericht 2

Cel

Aangekomen in Murganheira / Portugal valt mij op dat het bouwsel dat als vertrekpunt dient voor het werkverblijf eerder een archetypische positie inneemt. Het simuleert de meest basale vorm van ‘onderkomen’ doordat het enkel het strikt noodzakelijke bezit: een dak, een deur, en een venster. Daarin doet het denken aan een plek waar men zich kan terugtrekken, kan concentreren, zich aan (geestelijke) verdieping wenst over te geven. Het doet denken aan een cel in een klooster, maar ook het beeld van een (gevangenis)cel waar men onvrijwillig tot afzondering wordtgedwongen is niet ver. De eerste foto’s van hetinterieur laten een ruimte zien waarin het schaarse
licht theatraal de ruimte doorboort en ook echo’svan een “white cube”, de modernistische expositielocatie bij uitstek, dringen zich op. Deze veelheid aan associaties zetten de toon

Socle du Monde

Lopend over het uitgestrekte veld waarin het bouwsel zich bevindt kantelt plots het beeld van wat ik tot dan “het huisje’ was gaan noemen. Opeens zag ik wat het óók was: een sokkel. Dit sculpturale rekwisiet dat tot niet zo lang geleden diende om het kunstwerk te verheffen boven het dagelijkse werd door beeldhouwers sinds Rodin als achterhaald beschouwd. Een sokkel die ‘kunst’ en ‘dagelijks leven’ wenst te scheiden staat haaks op het moderne levensgevoel. Wanneer Piero Manzoni een sokkel, voorzien van de titel “Socle du Monde” omgekeerd op de grond plaatst, verklaart hij de hele wereld en alles wat zich daar voltrekt tot kunstwerk. Het vormt een conceptueel sleutelwerk in de geschiedenis van de beeldhouwkunst.

Socle du Moment
De ‘sokkel’ die, terwijl ik een verkennende wandeling maakte, voor mij opdoemde was onontkoombaar. Zoals wel vaker diende zich ook nu weer onmiddellijk een woord aan, een hele titel zelfs: Socle du Moment. Het bevat een aardige incongruentie. Een sokkel ambieert vereeuwiging terwijl het momentane daar in alles tegenin lijkt te gaan. Veel van mijn werken hebben, in fysieke zin, eenkortstondig bestaan. Ze bestaan een maand, een dag of zelfs maar één moment. Een fotografische registratie vormt dan het enige bewijs van aanwezigheid. Toch doen ze voor mij niet onder voor de materieel meer duurzame werken, die ook worden gerealiseerd. De werken die hier in Murganheira ‘in situ’ zich kunnen ontwikkelen zullen ook, wellicht grotendeels, tijdelijk van karakter zijn. Als foto- installaties zullen ze toch de tijd kunnen doorkruisen. De eerste installatie die zo is ontstaan is “Socle du Moment”. Al de werken die volgen, zullen onder deze titel deel uitmaken van deze reeks waarin ‘het moment’ wordt erkend als cruciaal gegeven. En dit alles binnen een als sokkel vermomde cel of atelierruimte.

Murganheira / Portugal, 11 juni 2021

Bericht 1

In situ 

In het verschiet ligt een reis naar, en een verblijf in Portugal. Onder de overkoepelende titel in situ zullen achtereenvolgens een aantal kunstenaars werk maken in een dorpje in het binnenland van Portugal. Ik zal de spits afbijten en wat me al meteen al bezighoudt is de overkoepelende titel in situ. Vanuit de kunst is dit begrip samen komen te vallen met een wens tot directheid en locatiebetrokkenheid. Het zijn kunstenaars uit de Arte Povera en Land Art die de toon hebben gezet waarbij locatie-gerelateerd materiaalgebruik en contextuele inbedding verraden dat een besef van ‘hier en nu’ het kunstwerk oplaadt met een ongekende directheid. In situ wil ook zoveel zeggen als ‘ter plekke’, ‘op locatie’ of ‘in het oorspronkelijke verband’. Het werk dat op deze wijze ontstaat neemt niet enkel een mogelijke plaats in binnen een groter (kunst)theoretisch verband, maar kan zo tevens midden in een, door in- en outsiders te ervaren, levendige actualiteit staan. Een werk in situ is geneigt de contemplatieve basis van het hoofd te verlaten om vervolgens plaats te nemen op het performatieve podium van de dagelijkse werkelijkheid. 

Plaatsbepaling

In mijn werk is altijd sprake van een of andere vorm van plaatsbepaling, positionering. Het feit dat Portugal de locatie vormt van dit project creëert meteen een associatief kader. Het feit dat het de uitvalsbasis vormt van talloze ontdekkingsreizen die hebben geleid tot een nieuw besef van de wereld (Hendrik de Zeevaarder, Vasco da Gama, Christoffel Columbus) vormt een onuitwisbare component. Het kunstenaarschap als een vorm van reizen en verkennen is voor mij erg vertrouwd.  Een tweede associatie leidt naar de literatuur, en dan niet alleen naar Luis de Camoes maar meer nog naar Fernando Pessoa. Het zijn met name de heteroniemen waarin de schrijver zich opsplitst die een hedendaagse realiteit openbaren. Er kan niet langer sprake zijn van een ondeelbare afgeronde identiteit. Het ‘ik’ is beweeglijk en onderweg en laat zich moeilijk fixeren. Ongetwijfeld zijn er nog veel meer aanknopingspunten, maar voor mij zijn dit momenteel de meest relevante.

Springplank

Wanneer er zich dan een mogelijkheid aandient om in situ werk te realiseren blijkt het bijna altijd onmogelijk te voorspellen wat precies kern en bijzaak wordt binnen het totaal van ingrediënten dat zich aandient. Een goed voorbeeld hiervan is het in situ ontstane werk Traveller’s Treat (1,2,3,4) dat in 2007 in Berlijn ontstond. In de hotelkamer die ik betrok bleek de gehele bodem bedekt te zijn met een tapijt dat de beeltenis droeg van een uitvergroot Amerikaans bankbiljet: een dollarbiljet met de afbeelding van Washington. Het was onmogelijk zelfs maar te denken in de nabijheid van zo’n alles-absorberende beeldinvasie. Het enige dat ik kon doen was deze ‘aanval’ te pareren met datgene dat ik als reiziger bij me had en dat in de hotelkamer voorhanden was. Zo ontstonden een viertal installaties waarin kussens, dekens en reisbenodigdheden als tandenborstel, scheerapparaat etc. mijn ‘wapens’ werden in een poging Washingtons aanwezigheid te relativeren en soms zelfs te smoren om zo mijn aanwezigheid een kans van slagen te geven. Dit werk was op voorhand niet te voorspellen en ook in Portugal voorzie ik dat, buiten de voorbereidende en oriënterende stappen, het uiteindelijke werk zich zal aandienen. Alles dat voorafgaat aan het moment dat ik me in Portugal zal bevinden om in situ werk te realiseren zie ik dan ook als springplank. Hóe de sprong zal zijn en waar ik zal landen laat ik over aan grotere krachten dan louter mijn wil.

Gerard Koek, Nijmegen 5 mei 2021

Gerard Koek